Ubezpieczenia

2010-08-09 09:16:37

Dziedziczenie pieniędzy z OFE

Pomimo ograniczeń w dysponowaniu kapitałem zgromadzonym w OFE pieniądze zgromadzone na indywidualnym koncie w II filarze są majątkiem osoby ubezpieczonej.




Tym samym będą wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków, a także będą podlegały dziedziczeniu w razie śmierci uczestnika funduszu emerytalnego.

Podział środków w razie rozwodu 

Ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (DzU nr 9, poz. 59, z późn. zm.), w art. 31 ust. 1 reguluje, że z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). 

Co istotne, ust. 2 tego artykułu podkreśla, że do majątku wspólnego należą w szczególności środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków. Tym samym, o ile małżonkowie inaczej nie uregulowali łączących ich stosunków majątkowych, np. nie ustanowili rozdzielności majątkowej, środki zgromadzone na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym stanowią ich majątek wspólny.

Natomiast Ustawa z 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (DzU z 2010 r., nr 34, poz. 189) ustaliła zasady podziału środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym w związku z rozwodem lub unieważnieniem małżeństwa. Zgodnie z art. 126 ustawy, jeżeli małżeństwo członka otwartego funduszu uległo rozwiązaniu przez rozwód lub zostało unieważnione, środki zgromadzone na rachunku członka funduszu, przypadające byłemu współmałżonkowi w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków są przekazywane w ramach wypłaty transferowej na rachunek byłego współmałżonka w otwartym funduszu. Podziałowi podlegają wyłącznie te środki, które zostały zgromadzone podczas trwania wspólności majątkowej. 

Ponadto środki przypadające byłemu małżonkowi przekazywane są na jego rachunek w otwartym funduszu emerytalnym. Małżonkowie powinni więc porozumieć się co do podziału majątku wspólnego, a tym samym ustalić, w jaki sposób dokonują podziału środków zgromadzonych na rachunku lub rachunkach (obojga byłych małżonków) w funduszu lub funduszach emerytalnych. W przypadku braku porozumienia co do podziału majątku wspólnego, konieczne będzie dokonanie sądowego podziału majątku. 

„Jeżeli były małżonek uprawniony jest do otrzymania części środków zgromadzonych na rachunku w funduszu emerytalnym swego byłego małżonka nie ma rachunku w OFE, wówczas stosownie do postanowień art. 128 ustawy zobowiązany jest do przystąpienia do wybranego przez siebie funduszu emerytalnego i poinformowania o tym fakcie funduszu, z którego mają być przekazane środki wynikające z podziału. Jeżeli takiej informacji nie udzieli w terminie 2 miesięcy od dnia przedstawienia dowodu podziału środków, to otwarty fundusz, do którego należy drugi z byłych małżonków niezwłocznie otworzy rachunek na nazwisko byłego małżonka uprawnionego i przekaże na ten rachunek, w ramach wypłaty transferowej, przypadające mu środki zgromadzone na rachunku jego byłego małżonka” - poinformował Mariusz Denisiuk z Biura Rzecznika Ubezpieczonych. 

Uzyskanie członkostwa w OFE

Z chwilą otwarcia rachunku były współmałżonek (uprawniony do majątku współmałżonka) uzyskuje członkostwo w OFE. Fundusz niezwłocznie potwierdza na piśmie warunki członkostwa uprawnionego małżonka. Do realizacji wypłaty dochodzi zgodnie z zasadami dokonywania wypłat transferowych między funduszami emerytalnymi, a zatem dokonana będzie w jednym z czterech terminów: w ostatnim dniu roboczym w lutego, maja, sierpnia lub listopada.

Współmałżonkowi, który dotychczas nie posiadał rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, a któremu OFE taki rachunek założył w związku z obowiązkiem przekazania na niego środków wynikających z podziału majątku przysługuje prawo do jednorazowej wypłaty wszystkich środków zgromadzonych na rachunku, jeżeli nastąpi jeden z trzech poniższych warunków.

* Po pierwsze - osoba taka złoży wniosek o wypłatę i jednocześnie przedłoży decyzję przyznającą emeryturę, zaopatrzenie emerytalne, emeryturę dla rolników lub uposażenie w stanie spoczynku. 
* Po drugie – nie nabędzie prawa do emerytury mimo ukończenia 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Sytuacja taka jest możliwa w przypadku osób objętych tzw. starym systemem emerytalnym. Będzie to więc możliwe w razie osiągnięcia wieku emerytalnego, jednak niewystarczającego do uzyskania prawa do emerytury okresu zatrudnienia.
* Po trzecie - wniosek zostanie złożony przez osobę urodzoną przed 1 stycznia 1969 roku, jeżeli zgromadzone na ich rachunku środki w kwocie ustalonej w dniu złożenia wniosku nie są wyższe od kwoty stanowiącej 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, jeżeli otwarcie rachunku nastąpiło przed 1 stycznia 2002 roku lub 150 proc. przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim kwartale, jeżeli otwarcie rachunku nastąpiło po 1 stycznia 2002 roku.

Nie tracą prawa do wcześniejszej emerytury osoby, którym OFE otworzył rachunek na podstawie art. 128 ustawy. Ponadto osobom, które w powyższych okolicznościach stały się członkami otwartego funduszu emerytalnego, a osoby te mogły skorzystać z prawa do nieprzystępowania do funduszu emerytalnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie odprowadza na rachunek w OFE części składki emerytalnej. Powyższe uregulowania zawarte są w art. 129a ustawy.

Dziedziczenie kapitału w razie śmierci członka OFE

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych przewiduje wypłatę środków zgromadzonych na rachunku osoby ubezpieczonej w związku z jej śmiercią w dwóch częściach. Pierwszą jest część należna małżonkowi zmarłego członka OFE, drugą jest część należna osobie wskazanej (uposażonej) przez zmarłego członka funduszu emerytalnego.

Zgodnie z postanowieniem art. 131 wspomnianej ustawy z 1997 roku otwarty fundusz emerytalny dokonuje wypłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego na rachunek małżonka zmarłego w otwartym funduszu w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Jeżeli więc małżonkowie pozostawali w ustawowej wspólności majątkowej, a zatem nie miało miejsca żadne umowne ograniczenie wspólności, na rachunek małżonka, prowadzony w otwartym funduszu emerytalnym, zostanie przelana połowa zgromadzonych środków.

Jeżeli małżonek nie ma rachunku w OFE i nie założy go samodzielnie, to fundusz, w którym gromadzone były środki zobowiązany jest taki rachunek założyć. W takim przypadku aktualne są zasady wypłaty dotyczące podziału środków w razie rozwodu lub unieważnienia małżeństwa. Podstawą do wypłaty będą więc stosunki majątkowe potwierdzone odpowiednimi dokumentami. Wypłata dokonywana jest w terminach wskazanych dla wypłat transferowych, a zatem w lutym, maju, sierpniu lub listopadzie, jednak nie wcześniej niż w terminie jednego miesiąca od przedstawienia dokumentów potwierdzających uprawnienie do wypłaty. Są nimi odpis aktu zgonu, odpis aktu małżeństwa oraz pisemne oświadczenie stwierdzające, że do chwili śmierci członka funduszu nie zaszły żadne zmiany w stosunkach majątkowych między małżonkami.

Środki zgromadzone na rachunku zmarłego członka otwartego funduszu emerytalnego, które nie zostaną wypłacone małżonkowi ubezpieczonego, przekazywane są, zgodnie z postanowieniem art. 132 ustawy, osobom uposażonym przez zmarłego. Należy przypomnieć, że przystępując do funduszu emerytalnego członek OFE może wskazać osoby upoważnione do otrzymania pozostałej części zgromadzonych środków. Wypłaty takiej dokonuje się w terminie trzech miesięcy, ale nie wcześniej niż w terminie jednego miesiąca od dnia przedstawienia funduszowi urzędowego dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby uprawnionej. Wypłata dokonywana bezpośrednio na rzecz osoby wskazanej przez zmarłego następuje w formie wypłaty jednorazowej lub w formie wypłaty w ratach płatnych przez okres nie dłuższy niż dwa lata, zgodnie z pisemną dyspozycją osoby uprawnionej. Jeżeli osobą uprawnioną jest małżonek zmarłego członka funduszu, wówczas wypłata może być przekazana, jeśli takie będzie jego żądanie na rachunek w otwartym funduszu emerytalnym.

W razie braku osób wskazanych przez zmarłego zgromadzone środki wchodzą w skład spadku. W takim przypadku powyższe zasady stosuje się odpowiednio do spadkobierców, którzy dodatkowo obowiązani są przedłożyć funduszowi prawomocne stwierdzenie nabycia spadku.

Dziedziczenie kapitału przekazanego do funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych

Zgodnie z przepisem art. 20 Ustawy z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (DzU nr 228, poz. 1507) po osiągnięciu 65. roku życia, nabywając prawo do emerytury kapitałowej i tym samym przystępując do funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych, emeryt może wskazać imiennie jedną lub kilka osób uposażonych, na rzecz których po jego śmierci ma nastąpić wypłata jednorazowego świadczenia pieniężnego, zwana wypłatą gwarantowaną. 

Osoba uposażona, zgodnie z dyspozycją emeryta, nabywa prawo do całości lub części wypłaty gwarantowanej, jeżeli śmierć emeryta nastąpiła w ciągu trzech lat od dnia przekazania składki do funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych. Brak wskazania osoby uposażonej oznacza wskazanie jako osoby uposażonej małżonka, o ile w chwili śmierci emeryta pozostawał z nim we wspólności ustawowej, a w przypadku gdy nie posiada małżonka, z którym pozostawał we wspólności ustawowej, wypłata gwarantowana wchodzi w skład spadku. Jeżeli emeryt wskazał kilka osób uposażonych, a nie oznaczył ich udziału w wypłacie gwarantowanej, uważa się, że udziały tych osób są równe.

Ponadto emeryt może w każdym czasie zmienić poprzednią dyspozycję, wskazując inne osoby uposażone zamiast lub oprócz osób dotychczas wskazanych, jak również oznaczając w inny sposób udział wskazanych osób w wypłacie środków lub odwołać poprzednią dyspozycję, nie wskazując żadnych innych osób.

„Środki gromadzone w kapitałowej części systemu emerytalnego, w odróżnienia od środków gromadzonych na rachunku prowadzonym w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tzw. I filar administrowany przez ZUS), podlegają podziałowi między małżonkami w razie rozwodu, a w razie śmierci osoby ubezpieczonej podlegają pewnemu rodzajowi dziedziczenia. W tym miejscu należy podkreślić, że dla skutecznej i szybkiej realizacji wypłat związanych z opisywanymi przypadkami niezbędne jest stałe aktualizowanie danych dotyczących małżonka, stosunków majątkowych oraz osób uprawnionych do uzyskania środków zgromadzonych na rachunku w funduszu” – twierdzi Mariusz Denisiuk  z BRzU. 

Opracowano na podstawie: Mariusz Denisiuk „Podział i dziedziczenie środków zgromadzonych w kapitałowej części systemu emerytalnego”,  Monitor Ubezpieczeniowy nr 42/2010.





Zamów newsletter

Zapoznałem się z Regulaminem portalu GB.pl i go akceptuje.

Projekty bankowej

Trwa XXII edycja konkursu Najlepszy Bank organizowanego przez „Gazetę Bankową”.

Sonda

Czy wykupisz ubezpieczenie AC przy najbliższym przedłużaniu polisy OC ?

40%
60%
Głosów: 165, start sondy: 2011-06-02